"सागपात खाऊ नानी, तागत आउँछ, आँखा तेजिलो हुन्छ !"

हामीमध्ये धेरैले सानो छँदा बुढापाकाबाट यो वाक्य सुनेका छौँ। त्यतिबेला उनीहरूले कुनै वैज्ञानिक किताब पढेर त भनेका थिएनन्, तर आफ्नो अनुभवको कसीमा घोटिएर बुझेका थिए— हरियो पातभित्र स्वास्थ्यको ठूलो रहस्य लुकेको हुन्छ। आजको आधुनिक पोषण विज्ञानले पनि त्यही पुरानो अनुभवलाई ढिलो गरी पुष्टि गरेको छ।

आखिर हरियो सागपातमा त्यस्तो के छ, जसले यसलाई 'सुपरफूड' बनाउँछ? यसको प्रमुख रहस्य हो— फाइबर (Fiber)।

फाइबर: शरीरको 'मौन रक्षक'
पोषणविद्का अनुसार फाइबर एक यस्तो अनौठो तत्व हो, जसलाई हाम्रो शरीरले पचाउन सक्दैन। सुन्दा अनौठो लाग्न सक्छ— "पच्दै नपच्ने कुरा किन खाने?" तर, यसको शक्ति नै यही हो। फाइबर शरीरमा पचेर ऊर्जा दिने भन्दा पनि आन्द्राको कुना-कुना सफा गर्ने 'नेचुरल क्लिनर' हो।

फाइबर दुई प्रकारका हुन्छन्: १. घुलनशील (Soluble): जसले रगतमा चिनी र कोलेस्ट्रोललाई नियन्त्रण गर्छ। (जस्तै: ओट्स, दाल, स्याउ) २. अघुलनशील (Insoluble): जसले मललाई नरम बनाउँछ र कब्जियत हुन दिँदैन। (जस्तै: रायोको साग, पालुङ्गो, ब्रोकाउली)

'पेट खराब त दिमाग खराब'
पेट तथा कलेजो रोग विशेषज्ञका अनुसार हाम्रो शरीरको स्वास्थ्यको मुख्य केन्द्र (Center) नै पेट हो। फाइबरले पेटमा भएका 'गुड ब्याक्टेरिया' लाई खाना दिन्छ। जब यी जीवाणु खुसी हुन्छन्, हाम्रो इम्युनिटी बढ्छ र दिमागले पनि शान्त महसुस गर्छ। ८० प्रतिशत पेटका समस्या त केवल पर्याप्त फाइबर खाँदा आफैँ निको हुन्छन्।

मासु र सागको त्यो 'पुरानो साइनो'
हामीकहाँ खसीको मासुमा पालुङ्गो हालेर पकाउने चलन छ। यो स्वादका लागि मात्र होइन, विज्ञान पनि हो। मासुमा प्रोटिन धेरै हुन्छ तर फाइबर शून्य हुन्छ, जसले गर्दा कब्जियत गराउन सक्छ। डा. पौडेल भन्छन्, "मासुको प्रोटिन र बोसोलाई सजिलै पचाउन सागको फाइबरले 'इन्जिन'को काम गर्छ।" त्यसैले मासु खाँदा साग मिसाउनु स्वास्थ्यका लागि अनिवार्य छ।

सावधान! धेरै खाँदा र गलत पकाउँदा फाइदा हुँदैन, कुनै पनि कुराको अति सेवन राम्रो हुँदैन।

धेरै खाँदा: अचानक धेरै फाइबर खाँदा पेट फुल्ने वा ग्यास बढ्ने हुन सक्छ। त्यसैले सागसँगै पानी प्रशस्त पिउनु जरुरी छ।

पकाउने तरिका: हामीमध्ये धेरैले सागलाई धेरैबेर पकाएर यसको सबै गुण नष्ट गर्छौँ। पोषणविद्को सुझाव छ:

सागलाई धेरैबेर नउमाल्ने।

पकाउँदा सधैँ ढकनी लगाउने ताकि पोषक तत्व बाफसँगै नउडोस्।

मासु वा अन्य तरकारीमा मिसाउँदा, अन्तिम ३-५ मिनेट बाँकी छँदा मात्र साग हाल्ने।

प्रकृतिले हामीलाई वरदानस्वरूप दिएको यो हरियो उपहारलाई चिनौँ। बजारको विषादीयुक्त सागभन्दा घरको करेसाबारीमा फलेको एक मुठ्ठी ताजा सागले तपाईंको आयु बढाउन सक्छ। आजैबाट आफ्नो खानाको थालमा अलिकति हरियो रंग थप्नुहोस्।