मध्यरातको गहिरो निस्तब्धता।
आकाशमा चन्द्रको हल्का उज्यालो फैलिएको छ। हावाको गति सुस्त छ, मानौँ संसारले सास रोकेको होस्।
तर यही मौन क्षणमा, एउटा फूल जीवनको सर्वोच्च नृत्यमा उत्रिएको छ— पारिजात।

रातको श्वासमा फुल्ने आत्मा

पारिजात दिनको फूल होइन।
उसको सौन्दर्य अँध्यारोको साक्षीमा मात्र जन्मिन्छ।
जब प्राणी जगत निदाएको हुन्छ, ऊ आफ्नो सुगन्ध बिस्तारै संसारमा मिसाइरहेको हुन्छ—
त्यो सुगन्ध जसले एकछिनका लागि समय रोकिदिन्छ।
तर त्यो सुगन्ध बिहानको पहिलो किरणसँगै हराउँछ।
जसरी हामी जीवनका क्षणहरू समात्न खोज्छौँ र ती हावामा विलय हुन्छन्।

एक रातको अस्तित्व

पारिजातलाई थाहा छ— ऊ दीर्घायु होइन।
फुल्नका लागि उसलाई एउटा रात मात्र दिइएको छ।
तर त्यो रातमा ऊ सम्पूर्णता भर्छ, सौन्दर्यको चरम रूप बन्न पुग्छ।
ऊ अरू फूलझैँ मानवीय दृष्टिले देखिने चमत्कार होइन; ऊ मौन चमत्कार हो।
झर्दा ऊ केही गुमाउँदैन, बरु पृथ्वीलाई नयाँ जीवन दिन्छ।
माटो उसको अन्तिम निवास होइन— त्यो त पुनर्जन्मको तयारी हो।

पतनमा पुनर्जन्म

भोलिपल्ट बिहान जब सूर्य उदाउँछ, पारिजात बोटमा हुँदैन।
ऊ जमिनमा बसिसकेको हुन्छ, सेतो र सुन्तला रंगको कार्पेट बनेर।
यो पतन होइन— पुनर्जन्मको लय हो।
जसरी जीवन पनि निरन्तर चक्र हो, पारिजातले हरेक रात मृत्यु र सृष्टिको नाटक दोहोर्याउँछ।
सुगन्ध हराउँछ, तर त्यसको स्मृति रहिरहन्छ—
सुन्दरता क्षणिक भए पनि त्यसको छाप अनन्त हुन्छ भन्ने सन्देशसहित।

मिथक र मानव मन

पारिजातलाई देवताहरूको फूल भनिन्छ।
कृष्ण र उनका प्रेमिकाहरूको कथा, सूर्य र राजकुमारीको विरह, इन्द्र र इन्द्र जात्रासम्मका कथाहरू—
सबैले पारिजातलाई प्रतीक बनाए।

कसैले प्रेमको, कसैले धोखाको, कसैले समर्पणको प्रतीक।
तर यी कथाहरूभन्दा गहिरो कुरा पारिजातको मौनता हो—
ऊ केही बोल्दैन, तर उसको मौनता हजार भाषाभन्दा शक्तिशाली छ।

वैज्ञानिक रहस्य र आध्यात्मिक अर्थ

वैज्ञानिक दृष्टिले ऊ निशाचर फूल हो।
रातमा मात्र फुल्ने, रातकै कीराले परागसेचन गर्ने।
बिहानको घाम उसको देहलाई सहँदैन, त्यसैले ऊ झर्छ।
तर दार्शनिक दृष्टिले हेर्दा, यो स्वाभाविक चक्र होइन— आत्मज्ञानको प्रतीक हो।
जसरी ज्ञानी व्यक्ति संसारको घामभन्दा अघि निस्तेज भएर आत्मसाक्षात्कारमा विलीन हुन्छ, पारिजात पनि त्यही बाटो लिन्छ।

साहित्यको सुगन्ध

नेपाली साहित्यमा पनि ‘पारिजात’ एउटा फूल मात्र होइन, एउटा चिन्तन बनेर जीवित छ।
त्यस्तै नेपाली साहित्यमा ‘पारिजात’ प्रसिद्ध लेखिका हुन्।
उनको वास्तविक नाम विष्णु कुमारी वाइबा हो, तर उनलाई पारिजातकै नामले चिनिन्छ।
उनको जीवनी ‘सुश्री पारिजात’ का लेखक गोविन्द गिरी ‘प्रेरणा’का अनुसार,
पारिजात फूलको विशेषता मन परेकै कारणले उनले आफ्नो नाम ‘पारिजात’ राखेकी थिइन्।
शायद त्यसैले उनका प्रत्येक शब्दहरूमा यो फूलको आत्मा बस्छ—
मौनता, रहस्य, र गहिरो मानवीय संवेदना।

अनन्तमा विलय हुने फूल

यसरी पारिजात फूल धर्म, संस्कार, र साहित्य सबैसँग जोडिएको छ।
ऊ केवल बोटको फूल होइन— प्रतीक हो, दर्शन हो।
उसले जीवनको गहिरो सत्य सुनाउँछ—
जीवन लामो हुनु जरूरी छैन, गहिरो हुनु पर्याप्त छ।
फुल्ने क्षण छोटो भए पनि, त्यस क्षणमा पूर्णता सम्भव छ।
हामी सबै कुनै न कुनै रूपमा पारिजात हौँ—
रातमा फुल्ने, बिहान झर्ने, तर आफ्ना सुगन्धहरूले संसारलाई एकछिन रोक्ने अस्तित्वहरू।